اعتبار اسنادی یا LC دقیقاً چیست؟

در ادامه این مقاله به‌صورت اختصاصی به تعریف ویژگی‌های مهم اعتبار اسنادی می‌پردازیم تا بدانیم که این امکان برای اهالی تجارت و معاملات مختلف، چه سودی خواهد داشت. بااینکه داستان اعتبار اسنادی از سیستم پرداخت‌ها و معاملات بین‌المللی و از سوی بانک جهانی ارائه شده است، سیستم بانکداری ایران هم از این قضیه عقب نمانده است و با استفاده از مفاد و ویژگی‌های این نوع خدمت بانکی، در کنار معامله‌گران و تجار ایرانی به‌صورت تمام‌قد ایستاده است.

مثل یک سوپاپ اطمینان

همان‌طور که در ابتدای این مقاله اشاره کردیم، ال سی یا اعتبار اسنادی شبیه به یک سوپاپ اطمینان در معاملات مختلف عمل می‌کند؛ اما منظور ما از سوپاپ اطمینان چیست و چرا از این خدمت بانکی با این عنوان یاد می‌شود؟
فرض کنید که شما به‌عنوان یک معامله‌گر یا تاجر در یکی از معاملات خارجی یا راه دور وارد قرارداد می‌شوید و مبلغی را برای پرداخت و یا دریافت در نظر می‌گیرید. آیا تابه‌حال به این فکر کرده‌اید که اگر طرف مقابلتان سر موقع مقرر، اقدام به پرداخت وجوه نکند، چه اتفاقی پیش می‌آید؟ یعنی در آن شرایط دست شما به کجا بند خواهد بود و با استفاده از کدام قانون و مرجع قانونی می‌توانید حق خودتان را زنده کنید؟
در شرایط بین‌المللی، بانک جهانی با دخالت در معاملات بین‌المللی وارد معامله موردنظر می‌شود و در قالب یک نماینده مالی از طرفین معامله وارد داستان می‌شود. بانک جهانی با این مداخله که با عنوان LC یا همان Letter of Credit شناخته می‌شود، تلاش می‌کند که وجه موردنظر که در قرار داد یا عنوان معامله ذکر شده است را احیا و به‌طرف مدعی پرداخت کند.

با این اوصاف، یک معامله‌گر خارجی می‌تواند روی خدمات ویژه بانک جهانی که با عنوان LC شناخته می‌شود، پای هر قراردادی بنشیند و مطمئن باشد که در هنگام بروز اتفاقات ناگوار و بدقولی‌های طرف مقابل، یک سازوکاری وجود دارد که بتواند حق او را به‌صورت کامل و جامع پس بگیرد. با این اوصاف، آیا مکانیزمی برای معامله‌های داخلی در ایران هم وجود دارد که بتوان روی آن حساب ویژه‌ای باز کرد؟
بانک مرکزی ایران هم با استفاده از چنین مکانیزمی، برای حصول اطمینان طرفین یک معامله وارد بازی شده است. در سیستم بانکداری ایران، از ال سی با عنوان اعتبار اسنادی یاد می‌شود و می‌توان با استفاده از این خدمت بانکی که در بانک‌های مختلف ایجاد شده است، وارد معاملات مختلف شد. بانکی که از این قابلیت پشتیبانی می‌کند، امکان ایجاد شدن یک واسطه مطمئن را در بین معامله فراهم می‌کند تا طرفین قرارداد بتوانند در پروسه پرداخت و دریافت مبلغ توافق‌شده، با اطمینان خاطر عمل کنند.

اعتبار اسنادی چگونه کار می‌کند؟

همان‌طور که گفتیم بانکی که پروسه اعتبار اسنادی را برعهده می‌گیرد، به‌عنوان یک واسطه عمل خواهد کرد و در حقیقت، مسئولیت جبران کردن مبلغی که پرداخت نمی‌شود را قبول می‌کند.
برای مثال، فرض کنید که من می‌خواهم با یک شخص دیگر در داخل کشور که هیچ شناختی از من ندارد، وارد معامله تجاری بشوم. اگر آن شخص به خوش‌قولی من شک داشته باشد یا به‌طورکلی، با محافظه‌کاری وارد معامله شود، می‌توانم با ارائه اعتبار اسنادی اعتماد او را برای حضور در معامله جلب کنم. از طرفی من باید آن‌قدر خوش‌قول و خوش‌حساب باشم که بانک مور نظر من این قابلیت را در اختیار من قرار دهد.
برای مثال، فرض کنید که من برای دریافت اعتبار اسنادی از طریق بانکی که در آن حساب دارم (مثلاً بانک سامان) اقدام می‌کنم. بانک سامان هم تمامی تحقیقات موردنیاز را برای توان مالی من به عمل می‌آورد و حساب بانکی من را موردبررسی قرار می‌دهد. اگر من بتوانم حساب بانکی و سوابق مالی قابل‌توجهی داشته باشم و همچنین، وثیقه موردنظر بانک را ارائه دهم، می‌توانم از این قابلیت ویژه برای انجام معاملاتم استفاده کنم.
شاید حالا پیش خودتان فکر کنید که چرا بانک این‌همه محافظه‌کاری به خرج می‌دهد تا از خوش‌حسابی مشتری خود مطمئن شود؛ پاسخ در اینجاست که بانک با دخالت در معامله و ایفا کردن نقش میانجی‌گری، مسئولیت جبران کمبود نقدینگی طرف معامله را برعهده می‌گیرد.
برای مثال، اگر من نتوانم وجه مورد توافق در معامله را پرداخت کنم، بانک وارد معامله می‌شود و آن وجه را تمام و کمال پرداخت می‌کند. حالا احتمالاً به پاسخ سؤال خود رسیده‌اید و به‌خوبی می‌دانید که چرا برای دریافت اعتبار اسنادی باید مدارک و وثیقه‌های موردنیاز بانک را تأمین کرد.

لازمه‌های دریافت اعتبار اسنادی

بدیهی است که هرکدام از بانک‌هایی که می‌خواهند در اعتبار اسنادی نقش واسط را ایفا کنند، شرایطی را در نظر می‌گیرند و از متقاضی می‌خواهند که مدارکی را ارائه دهند.
برای مثال، بانک سامان ممکن است شرایطی را برای اعتبار اسنادی ارائه دهد که بانک‌های دیگر از آن‌ها استفاده نمی‌کنند؛ اما به‌طورکلی، باید مدارک خاصی را برای دریافت LC در نظر گرفت. این مدارک به‌صورت قانونی شامل مدارک شناسایی، اعتبارسنجی، نتیجه استعلام وام و چک‌های برگشتی، ارائه اظهارنامه مالیاتی و صورت‌های مالی و اعتبارسنجی ضامن می‌شوند.
البته متقاضی باید وثیقه موردنظر بانک عامل را فراهم کند که شامل سند ملک، سپرده مدت‌دار، اوراق مشارکت، ضمانت‌نامه‌های بانکی و معتبر، سفته‌ای که به امضای 2 ضامن معتبر رسیده است یا وجه نقد می‌شود. البته این نکته را هم به‌خوبی در ذهنتان نگه دارید که مدت اعتبار LC فقط تا 18 ماه است و اگر طرفین معامله بخواهند این زمان را افزایش دهند، باید برای تمدید اعتبار اسنادی به بانک مراجعه کنند.